Persbericht Jaarverslag 2024 RvAC-Thema Democratie

PERBERICHT

10 juli 2025.

Dr. Brede Kristensen bij Jaarverslag RvAC:

Luisterkunst doorslaggevend voor democratie

WILLEMSTAD – “Democratie staat of valt met een democratische mentaliteit die door participatie wordt geactiveerd: de bereidheid om naar elkaar te luisteren en te voorzien in de behoefte aan democratische participatie.” Dit is de conclusie van filosoof, socioloog en politicoloog dr. Brede Kristensen in een op eigen titel geschreven essay dat deel uitmaakt van het Jaarverslag 2024 van de Raad van Advies van Curaçao (RvA). De Raad plaatst vanuit voornamelijk een staatsrechtelijke invalshoek in een naschrift enkele kritische opmerkingen over de huidige democratische praktijk op het eiland.

Onder de titel ‘Democratie is tijdloos menselijk’ pleit dr. Kristensen voor bevordering van de democratie die nu wereldwijd ter discussie staat. “Democratie is geen garantie voor goed bestuur, maar biedt meer controle en correctiemogelijkheden dan andere systemen en kan burgers tot ‘participanten en binnen-staanders’ maken”. Hij benadrukt dat democratie de oudste en meest oorspronkelijke bestuursvorm van menselijke samenlevingen is, met verschillende structuren die in diverse landen zijn ontwikkeld. Het continue onderhoud van deze structuren is essentieel voor hun voortbestaan.

Duidelijke afstand
Volgens dr. Kristensen is het cruciaal dat de uitvoerende macht (de regering) gescheiden blijft van de wetgevende macht (het parlement), zodat het parlement haar rol als kritische gesprekspartner van de overheid kan vervullen. Het is niet wenselijk wanneer de regering Statenleden van de coalitie tot de orde roept alsof het hun plicht is om de regering zonder meer te steunen. Er moet ook een duidelijke afstand zijn tussen de regering en belangengroepen. De democratie wordt ondermijnd wanneer de regering en het parlement zich laten beïnvloeden door specifieke groepen die hun eigenbelang boven het publieke belang stellen. “Politieke besluitvorming is een kwestie van afwegen van belangen en waarden. Daartoe moet naar alle belanghebbenden worden geluisterd,” aldus dr. Kristensen.

 Vrije en regelmatige Statenverkiezingen
Een ander belangrijk punt is de onafhankelijke rechtsgang. Dr. Kristensen maakt zich zorgen over recente pogingen om deze onafhankelijkheid aan te tasten, vooral door politieke leiders. Hij wijst ook op het belang van vrije en eerlijke verkiezingen die bestuurders verplichten om verantwoording af te leggen. Echter, merkt hij ook op dat de hoge kosten van propagandatechnieken de democratie kunnen bedreigen. Daarbij tracht de politiek middels beïnvloedingstechnieken de steun van de burgers te krijgen. Dr. Kristensen is ook kritisch over de ongelijke financiering van verkiezingscampagnes, wat volgens hem een bedreiging vormt voor een eerlijk proces. “Als we de democratie willen redden, zal het gesprek met de burgers moeten worden gereactiveerd,” stelt hij.

Verantwoordelijkheid van ministers
Een andere zorg van dr. Kristensen is het gebrek aan aandacht voor kritiek van controlerende instanties, zoals de Algemene Rekenkamer en de Ombudsman. De regering lijkt de aanbevelingen van deze instanties te negeren, en de Staten hebben onvoldoende macht om de regering te dwingen deze aanbevelingen serieus te nemen.

Vrijheid van de Pers
In een naschrift bij het essay wijst de Raad van Advies op situaties op Curaçao waarin de democratische beginselen onder druk staan. Zo vormen de vrijheid en onafhankelijkheid van de pers een belangrijk punt. Bestuurders waarderen vaak geen kritische berichtgeving en sluiten mediakanalen die hen bekritiseren uit van informatievoorziening, of proberen ze in diskrediet te brengen. Tegelijkertijd maken zij steeds vaker gebruik van sociale media om beleid en politieke standpunten te verkondigen. Wanneer ze daarbij individuen of organisaties aanvallen, zoals recentelijk voor de Statenverkiezingen, wordt het voor hen moeilijk om zich te verdedigen, omdat deze aanvallen plaatsvinden via informele communicatiekanalen.
Het bestuur heeft de taak om het landsbelang te dienen door verschillende belangen af te wegen en weloverwogen beslissingen te nemen. Van de overheid wordt verwacht dat zij transparant is en zowel het parlement als de gemeenschap uitlegt hoe besluiten tot stand zijn gekomen. Dit gebeurt echter te vaak niet. Essentieel is ook dat burgers betrokken worden bij het bestuur, bijvoorbeeld door middel van inspraakprocedures en wetgeving omtrent openbaarheid van bestuur. Dit wordt echter vaak als hinderlijk ervaren, terwijl de basis van een democratie juist ligt in de bereidheid van de burgers om deel te nemen aan het proces. Een gezonde democratie heeft een houding en cultuur nodig die rusten op dialoog, empathie en compromisbereidheid.

Scheiding van Machten
Volgens de trias politica (de scheiding van machten: regering, parlement en rechtspraak) moeten parlementariërs objectief en met het algemeen belang voor ogen toezicht houden op het bestuur, zelfs als het bestuurders uit hun eigen partij zijn. Anders fungeert het parlement slechts als een ‘rubberstamp’. Voor de checks & balances zijn er onafhankelijke advies- en controleorganen die toezien op het waarborgen van behoorlijk bestuur. Het negeren van de aanbevelingen van deze organen ondermijnt de rechtsstaat.
De rechtsstaat beschermt burgers tegen willekeur van de staat en mag niet ontaarden in een tirannie van de meerderheid, waarbij de rechten van minderheden worden aangetast. De afgelopen decennia zijn er op Curaçao steeds meer voorbeelden van deze trend te zien. Ook de machthebbers moeten zich houden aan wetten en regels, en hun acties moeten kunnen worden getoetst door de rechterlijke macht. Als dit wordt genegeerd, blijft er weinig over van de rechtsstaat. De kleinschaligheid van de Curaçaose samenleving maakt het democratische proces hier extra kwetsbaar. Een overheid die deze fundamentele principes niet respecteert, ondermijnt de democratische rechtsorde. Tenslotte hoopt de Raad dat dit essay van Dr. Kristensen een bredere gedachtewisseling over de democratie op gang brengt – een discussie die de democratie koestert en, waar mogelijk, versterkt.

Namens de Ondervoorzitter van de Raad van Advies Curaçao
Mevrouw mr. C. M. Raphaëla, Secretaris